แนวทางการออกแบบแสงสว่างในอาคาร จัดแสงยังไงให้ถูกต้องและลงตัว

November 12, 2026 2 min read

แสงสว่างในอาคารไม่ได้มีไว้แค่ให้มองเห็น แต่ยังส่งผลต่อสุขภาพสายตา อารมณ์ ประสิทธิภาพการทำงาน และค่าไฟในระยะยาว การออกแบบแสงสว่างอย่างถูกหลักจึงช่วยให้อาคารทั้งใช้งานได้ดีและสวยงาม คู่มือนี้ เราจะพาสรุปตั้งแต่มาตรฐาน สูตรคำนวณ ขั้นตอนวางแผน ไปจนถึงเทคโนโลยี Smart Lighting โดยอ้างอิงจากคู่มือแนวทางการออกแบบการส่องสว่างภายในอาคารของสมาคมไฟฟ้าแสงสว่างแห่งประเทศไทย (TIEA)

ความสำคัญของการออกแบบแสงสว่างในอาคารยุคปัจจุบัน

การออกแบบแสงสว่างที่ดีต้องตอบโจทย์ความต้องการพื้นฐาน 3 ด้าน คือ ความสามารถในการมองเห็น ความสบายตา และความปลอดภัย ถ้าแสงน้อยเกินไปจะทำให้ต้องเพ่งสายตาและเสี่ยงต่ออุบัติเหตุ ส่วนแสงจ้าหรือความสว่างที่ต่างกันมากเกินไปจะทำให้เมื่อยล้า

ปัจจุบันการจัดแสงยังเกี่ยวข้องกับเรื่องอื่น ๆ อีกหลายด้าน เช่น

• ประสิทธิภาพพลังงาน : ต้องควบคุมความหนาแน่นกำลังไฟฟ้าแสงสว่าง (LPD) ให้เป็นไปตามเกณฑ์อาคารอนุรักษ์พลังงาน
• สุขภาวะ : แสงมีผลต่อจังหวะรอบวัน (Circadian Rhythm) อารมณ์ และความตื่นตัว
• ภาพลักษณ์ของพื้นที่ : แสงช่วยสร้างบรรยากาศ ส่องเน้นสถาปัตยกรรม และบอกเล่าอัตลักษณ์ของแบรนด์

มาตรฐานความเข้มของแสงสว่างในอาคารที่เหมาะสมแต่ละพื้นที่

ก่อนเริ่มออกแบบแสงสว่าง ต้องรู้ค่าความส่องสว่างเฉลี่ยขั้นต่ำ (Ēm) ของแต่ละพื้นที่ก่อน ตามตาราง มาตรฐานความสว่างของ TIEA ดังนี้

นอกจากความสว่างบนพื้นที่ทำงานแล้ว พื้นผิวรอบห้องก็สำคัญ TIEA แนะนำให้ใช้วัสดุที่มีค่าการสะท้อนแสงดังนี้ เพดาน 70–90% ผนัง 50–80% และพื้น 20–40% เพื่อให้ห้องสว่างสม่ำเสมอและสบายตา

สูตรการคำนวณออกแบบแสงสว่างเบื้องต้นสำหรับอาคาร

สูตรพื้นฐาน (Lumen Method) ที่ใช้ในการออกแบบแสงสว่าง คือ

• N = (E × A) / (n × F × UF × MF)
• N = จำนวนโคมไฟ
• E = ความสว่างที่ต้องการ (ลักซ์)
• A = พื้นที่ห้อง (ตร.ม.)
• n = จำนวนหลอดต่อโคม
• F = ฟลักซ์การส่องสว่างของหลอด (ลูเมน)
• UF = Utilization Factor
• MF = Maintenance Factor

*ตัวอย่าง*

ห้องทำงานขนาด 6 × 8 เมตร (48 ตร.ม.) ต้องการความสว่าง 400 ลักซ์ ใช้โคม LED ฝังฝ้า 36W ที่ให้แสง 3,600 ลูเมน กำหนด UF = 0.7 และ MF = 0.8

N = (400 × 48) / (1 × 3,600 × 0.7 × 0.8) = 19,200 / 2,016 ≈ 9.52 ดังนั้นควรติดตั้ง 10 โคม จัดเป็นตาราง 2 × 5 ให้ระยะห่างสม่ำเสมอ

ค่า MF คำนวณได้จากสูตร MF = LLMF × LSF × LMF × RMF ซึ่งคิดรวมการลดลงของลูเมนตามอายุหลอด อัตราการอยู่รอดของหลอด ฝุ่นที่สะสมในโคม และการเสื่อมของพื้นผิวห้อง ตัวอย่างโคม LED ในสำนักงานจะได้ MF ประมาณ 0.79 โดยแต่ละตัวแปรมีความหมายเชิงวิศวกรรม ดังนี้

• LLMF (Lamp Lumen Maintenance Factor) อัตราการคงความสว่างของหลอดไฟ คิดจากการเสื่อมสภาพของเม็ด LED และฟอสฟอรัสที่ทำให้ค่าลูเมนลดลงตามชั่วโมงการทำงาน
• LSF (Lamp Survival Factor) อัตราการรอดหรือการไม่ขาดของหลอดไฟตลอดระยะเวลาการใช้งานที่กำหนด (สำหรับหลอด LED คุณภาพสูงมักมีค่าเกือบเท่ากับ 1)
• LMF (Luminaire Maintenance Factor) ปัจจัยความสะอาดของโคมไฟ คิดจากการสะสมของฝุ่นและสิ่งสกปรกบนเลนส์ ฝาครอบ หรือแผ่นสะท้อนแสง ซึ่งขึ้นอยู่กับระดับการป้องกัน (IP Rating) และสภาพแวดล้อมรอบโคม
• RMF (Room Maintenance Factor) ปัจจัยการเสื่อมของพื้นผิวห้อง คิดจากการที่ผนัง เพดาน และพื้นผิวห้องมีความสกปรกหรือซีดจางลง ทำให้ความสามารถในการสะท้อนแสงกลับเข้าสู่พื้นที่ทำงานลดลง

ขั้นตอนการวางแผนออกแบบแสงสว่างในอาคารอย่างเป็นระบบ

เพื่อให้การวางแผนออกแบบแสงสว่างในอาคารออกมาเป็นระบบมากขึ้น ขั้นตอนเบื้องต้นที่ควรมี ได้แก่

1. วิเคราะห์การใช้งาน ระบุกิจกรรมในแต่ละพื้นที่และกำหนดค่าความสว่างตามมาตรฐาน
2. เก็บข้อมูลพื้นที่ วัดขนาดห้อง ความสูงเพดาน ระยะแขวนโคม สีและวัสดุของผนัง เพดาน และพื้น
3. แบ่งโซนแสง แยกพื้นที่ทำงาน พื้นที่ใกล้ชิดโดยรอบ (กว้างอย่างน้อย 0.5 ม.) และพื้นที่พื้นหลัง (กว้างอย่างน้อย 3 ม.) ให้ระดับความสว่างลดหลั่นกันอย่างเหมาะสม
4. คำนวณและจำลองแสง ใช้สูตรเบื้องต้นแล้วตรวจสอบด้วยโปรแกรมอย่าง DIALux evo เพื่อดูความสม่ำเสมอ (Uo) และค่าแสงจ้า (UGR)

เทคนิคการเลือกใช้โคมไฟและหลอดไฟให้เข้ากับสไตล์อาคาร

นักออกแบบแสงนิยมใช้เทคนิค Layered Lighting แบ่งแสงออกเป็น 4 ชั้น

1. Ambient Light : แสงทั่วไปที่สร้างบรรยากาศ เช่น ดาวน์ไลท์ ไฟหลืบฝ้า หรือแสงสะท้อนจากเพดาน
2. Task Light : แสงเฉพาะจุดสำหรับการทำงาน เช่น โคมตั้งโต๊ะ หรือไฟเหนือเคาน์เตอร์
3. Focal / Accent Light : แสงส่องเน้นงานศิลปะ ผนัง หรือสินค้า เช่น แทรคไลท์และสปอตไลท์
4. Decorative Light : โคมประดับที่บอกตัวตนของสถานที่ เช่น โคมแขวนหรือโคมระย้า

เรื่องอุณหภูมิสี ให้ใช้แสงโทนอุ่น (ต่ำกว่า 3300K) สำหรับพื้นที่พักผ่อนและโรงแรม ใช้แสงขาวกลาง (3300–5300K) สำหรับสำนักงานและห้องเรียน และใช้แสงเย็น (มากกว่า 5300K) สำหรับงานที่ต้องการความตื่นตัวหรือตรวจสอบสี ควรเลือกค่า CRI ให้ตรงกับประเภทงาน และเลือกใช้ไดรเวอร์คุณภาพดีเพื่อป้องกันแสงกระเพื่อม (Flicker)

นวัตกรรมระบบควบคุมแสง Smart Lighting เพื่อการประหยัดพลังงาน

การออกแบบแสงสว่างยุคใหม่มักใช้ร่วมกับระบบควบคุมอัตโนมัติ และโคมไฟอัจฉริยะ (Smart Lighting) ที่สั่งงานได้หลายรูปแบบ เช่น

• Occupancy Sensor เปิดและปิดไฟตามการใช้งานจริงของพื้นที่
• Daylight Harvesting หรี่ไฟอัตโนมัติเมื่อมีแสงธรรมชาติเข้ามาเพียงพอ
• Dimming และ Scene Control ปรับระดับแสงให้เหมาะกับกิจกรรม เช่น ห้องประชุมหรือห้องอเนกประสงค์
• Tunable White ปรับอุณหภูมิสีตามช่วงเวลาตามแนวคิด Human Centric Lighting
• การแบ่งวงจรควบคุมตามโซน ไม่ต้องเปิดไฟทั้งชั้นพร้อมกัน

ทำไมบริการออกแบบแสงสว่างโดยผู้เชี่ยวชาญจึงคุ้มค่ากว่า

การออกแบบแสงสว่างโดยผู้เชี่ยวชาญ ช่วยลดความเสี่ยงจากการติดตั้งโคมมากหรือน้อยเกินจำเป็น เพราะทุกจุดได้รับการคำนวณและจำลองแสงก่อนติดตั้งจริง ผลที่ได้คือ

• ได้ความสว่าง ความสม่ำเสมอ และค่าแสงจ้าตามมาตรฐาน
• ลดค่าไฟและค่าบำรุงรักษาในระยะยาว
• ได้แสงที่ส่งเสริมงานสถาปัตยกรรมและภาพลักษณ์ของอาคาร
• มีเอกสารประกอบการตัดสินใจ เช่น ผลจำลองแสงและรายการโคม
• มีตัวอย่างการออกแบบแสงสว่างจากหน้างานจริงให้พิจารณา

บริการออกแบบแสงสว่างครบวงจรโดยผู้เชี่ยวชาญจาก BOVIGA

BOVIGA (บริษัท บ็อกซ์ ไบรท์ กรุ๊ป จำกัด) ให้คำปรึกษาด้านออกแบบแสงสว่างสำหรับสำนักงาน ร้านค้า โรงงาน และอาคารพาณิชย์ ครอบคลุมการเลือกโคมไฟให้เหมาะกับแต่ละพื้นที่ การจัดวางแสงให้ทั่วถึงไม่มีจุดมืดหรือจุดที่จ้าเกินไป และการปรับสมดุลแสงในแต่ละโซน พร้อมโคมไฟ LED ให้เลือกหลากหลายรุ่น สามารถติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ Line: @boviga หรือโทร 02-114-3656

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

บริการออกแบบแสงสว่าง เลือกใช้บริการที่ไหนดี

แนะนำ BOVIGA ซึ่งมีทีมผู้เชี่ยวชาญช่วยออกแบบแสงสว่างให้ตรงมาตรฐาน พร้อมโคมไฟ LED หลากหลายรุ่น ติดต่อได้ที่ LINE @boviga หรือโทร 02-114-3656

การออกแบบแสงสว่าง คืออะไร

คือการวางแผนชนิด จำนวน และตำแหน่งของโคมไฟ เพื่อให้ได้ความสว่างตามมาตรฐาน สบายตา ปลอดภัย ประหยัดพลังงาน และส่งเสริมความสวยงามของพื้นที่

มาตรฐานความสว่าง (Lux) ในแต่ละห้องของอาคารควรอยู่ที่เท่าไร

ตามคู่มือ TIEA ทางเดินและห้องน้ำควรอยู่ที่ 100 ลักซ์ ห้องอาหาร 200 ลักซ์ ห้องประชุม 300 ลักซ์ งานสำนักงาน 500 ลักซ์ และงานเขียนแบบ 750 ลักซ์

แสง Warm White, Cool White และ Daylight ต่างกันอย่างไร ควรเลือกแบบไหน

Warm White (ราว 3000K) ให้ความรู้สึกผ่อนคลาย เหมาะกับบ้านและโรงแรม Cool White (ราว 4000K) เหมาะกับสำนักงาน ส่วน Daylight (ราว 6500K) ช่วยให้ตื่นตัว เหมาะกับงานตรวจสอบ

ออกแบบแสงสว่างอาคารต้องใช้งบประมาณเท่าไร

งบประมาณขึ้นอยู่กับขนาดพื้นที่ ประเภทอาคาร จำนวนและรุ่นโคม รวมถึงระบบควบคุมที่เลือกใช้ ขอใบเสนอราคาเฉพาะโครงการได้จาก BOVIGA ที่โทร 02-114-3656

จะออกแบบแสงสว่างอย่างไรให้ช่วยประหยัดค่าไฟได้มากที่สุด

ใช้โคม LED ประสิทธิภาพสูง คำนวณจำนวนโคมให้พอดี ใช้แสงธรรมชาติให้มากที่สุด แบ่งวงจรตามโซน และติดตั้งเซ็นเซอร์หรือระบบหรี่แสงอัตโนมัติ