DALI System คืออะไร รู้จักระบบควบคุมไฟอัจฉริยะสำหรับอาคาร

November 12, 2026 2 min read

อาคารสมัยใหม่ต้องการระบบไฟที่ทำได้มากกว่าการเปิดและปิด ต้องหรี่แสงได้ ตั้ง Scene แสงได้หลากหลาย เช่น โหมดการประชุม/โหมดการนำเสนองาน ทำงานร่วมกับเซนเซอร์ได้ และรายงานสถานะกลับมายังศูนย์ควบคุมได้ มาตรฐานที่ได้รับการยอมรับมากที่สุดสำหรับงานนี้คือ DALI บทความนี้จะอธิบายว่าระบบ DALI คืออะไร ทำงานอย่างไร DALI-1 กับ DALI-2 ต่างกันตรงไหน และควรวางระบบอย่างไรให้เชื่อมกับ BMS ของอาคารได้

DALI System คืออะไร และมีหลักการทำงานอย่างไร

DALI คือ Digital Addressable Lighting Interface เป็นโปรโตคอลมาตรฐานสากล (IEC 62386) สำหรับควบคุมแสงสว่างแบบดิจิทัลและสื่อสารได้สองทาง อุปกรณ์ทุกตัวในระบบมีที่อยู่ (Address) เป็นของตัวเอง จึงสั่งงานได้ทั้งรายดวง รายกลุ่ม หรือทั้งระบบผ่านสายควบคุมเพียง 2 เส้น

พาเข้าใจหลักการทำงานของ DALI 

หลักการทำงานคือ เซนเซอร์หรือสวิตช์ส่งข้อมูลไปยัง Application Controller ซึ่งเป็นสมองของระบบ จากนั้นคอนโทรลเลอร์จะประมวลผลตามโปรแกรมที่ตั้งไว้ แล้วส่งคำสั่งไปยังไดรเวอร์ LED (Control Gear) ให้หรี่แสง เปิด ปิด หรือเรียกฉากแสงที่กำหนดไว้ ไดรเวอร์ก็ตอบสถานะกลับได้ เช่น ระดับแสงปัจจุบันหรือการแจ้งว่าโคมเสีย

เมื่อเทียบกับระบบหรี่ไฟแบบ 0/1–10V ที่เป็นแอนะล็อกและควบคุมได้แค่ทั้งโซน DALI เป็นระบบดิจิทัลที่มีเส้นโค้งการหรี่แสงเป็นมาตรฐานเดียวกัน โคมต่างยี่ห้อจึงหรี่ได้สม่ำเสมอกว่า

ข้อแตกต่างสำคัญระหว่างมาตรฐาน DALI-1 และ DALI-2

DALI รุ่นแรกเริ่มใช้ช่วงปลายทศวรรษ 1990 โดยเน้นที่การควบคุมไดรเวอร์เป็นหลัก ยังไม่ได้กำหนดมาตรฐานของเซ็นเซอร์และสวิตช์ และไม่มีโปรแกรมรับรองที่เข้มงวด ผู้ผลิตแต่ละรายจึงเพิ่มฟังก์ชันของตัวเอง ทำให้อุปกรณ์ต่างยี่ห้อบางครั้งทำงานร่วมกันไม่ได้

DALI-2 แก้ปัญหานี้ด้วย

• มาตรฐาน Input Device (IEC 62386-103) ครอบคลุมเซนเซอร์ตรวจจับคน เซนเซอร์แสง และปุ่มกด
• รองรับ Multi-master คือมีคอนโทรลเลอร์ได้หลายตัวบนบัสเดียว และมีการจัดการการชนกันของข้อมูล
• โปรแกรมรับรองโดย DALI Alliance (DiiA) ผลิตภัณฑ์ที่ใช้โลโก้ DALI-2 ได้ต้องผ่านการทดสอบอิสระ
• ใช้ร่วมกับไดรเวอร์ DALI-1 ได้ ภายใต้ข้อจำกัดบางประการ แต่ไดรเวอร์รุ่นเก่าจะไม่มีฟีเจอร์ใหม่ของ DALI-2

เปรียบเทียบ DALI vs DALI-2 vs DT8 vs DT6 ในระบบไฟ

ควรเข้าใจก่อนว่า DALI และ DALI-2 เป็นเวอร์ชันของมาตรฐาน ส่วน DT6 และ DT8 เป็น "ประเภทอุปกรณ์" (Device Type) ที่อยู่ภายใต้มาตรฐานนั้น

DT8 Tunable White ปรับอุณหภูมิสีได้ เช่น ตั้งแต่ 2700K ถึง 6500K ภายใต้ที่อยู่เดียว ทำให้ใช้ที่อยู่น้อยกว่าการใช้ไดรเวอร์ DT6 สองตัว ส่วนข้อมูลพลังงานและการวินิจฉัยรายดวงจะมาจากส่วนขยายอื่นของมาตรฐาน (เช่น D4i) ควรตรวจสเปกของไดรเวอร์ให้ชัดเจน

5 ข้อดีหลักของการใช้ DALI ในการบริหารจัดการแสงสว่าง

1. ควบคุมรายดวงได้ แต่ละบัสมีที่อยู่ของ Control Gear ได้ 64 ที่อยู่ (0–63)
2. ยืดหยุ่นสูง ตั้งกลุ่มได้ 16 กลุ่มและฉากแสงได้ 16 ฉากต่อบัส เมื่อเปลี่ยนผังสำนักงานก็โปรแกรมใหม่ได้โดยไม่ต้องเดินสายใหม่
3. สื่อสารสองทาง รู้ได้ทันทีว่าโคมหรือไดรเวอร์ดวงไหนขัดข้อง ช่วยให้บำรุงรักษาได้เร็วขึ้น
4. ประหยัดพลังงาน ทำงานร่วมกับเซนเซอร์ตรวจจับคน เซนเซอร์แสงธรรมชาติ และตารางเวลาได้ ปริมาณที่ประหยัดได้ขึ้นกับกลยุทธ์ควบคุมของแต่ละอาคาร
5. เป็นมาตรฐานเปิด ผู้ผลิตรายใดก็ใช้ได้ จึงเลือกอุปกรณ์ข้ามยี่ห้อได้ โดยเฉพาะอุปกรณ์ที่รับรอง DALI-2

ส่วนประกอบสำคัญในระบบ DALI Lighting และโครงสร้างบัส

เพื่อให้เข้าใจการทำงานของระบบ DALI ได้ง่ายขึ้น ให้จินตนาการว่าอุปกรณ์ควบคุมทั้งหมดไม่ได้ทำงานแยกเดี่ยว แต่เชื่อมต่อสื่อสารกันผ่านเส้นทางส่งสัญญาณกลาง จึงประกอบไปด้วยชิ้นส่วนสำคัญที่ทำงานประสานกันอย่างเป็นระบบ 

DALI Bus คืออะไร ทำไมถึงเป็นหัวใจสำคัญของระบบ

คำว่า "บัส (Bus)" ในระบบไฟฟ้าและเครือข่าย หมายถึง "เส้นทางสายสัญญาณหลักที่ใช้วิ่งส่งข้อมูลร่วมกัน" สำหรับระบบ DALI สายบัสคือสายไฟควบคุมสัญญาณดิจิทัลเพียง 2 เส้น (DA, DA) ที่เดินร้อยพ่วงต่อเชื่อมอุปกรณ์ทุกตัวในลูปเข้าด้วยกัน ทำให้อุปกรณ์สั่งการ เซนเซอร์ และโคมไฟ สามารถคุยกันข้ามสายชุดนี้ได้โดยไม่ต้องเดินสายแยกเดี่ยวทีละจุดเหมือนระบบไฟยุคเก่า

ส่วนประกอบหลักที่ต่ออยู่บนสาย DALI Bus

ในระบบ DALI 1 บัส (1 วงจรสัญญาณ) จะประกอบไปด้วย 5 อุปกรณ์สำคัญ ได้แก่

1. DALI Bus Power Supply : แหล่งจ่ายไฟเลี้ยงสายบัส (ประมาณ 16V DC) ซึ่งต้องมีในทุกระบบเพื่อขับเคลื่อนสัญญาณข้อมูล
2. Application Controller : สมองกลส่วนกลาง ทำหน้าที่ประมวลผลตรรกะ ตารางเวลา และคำสั่ง Scene แสงต่าง ๆ
3. Control Gear : ไดรเวอร์ LED ที่รองรับ DALI (ขั้วต่อมักระบุว่า DA, DA) รับคำสั่งไปสั่งให้โคมไฟทำงาน
4. Input Device : อุปกรณ์ส่งคำสั่งฝั่งผู้ใช้ เช่น สวิตช์ปุ่มกด, เซนเซอร์ตรวจจับความเคลื่อนไหว (Occupancy Sensor) และเซนเซอร์วัดแสงธรรมชาติ
5. Gateway : ตัวแปลงสัญญาณเพื่อเชื่อมข้อมูลจาก DALI Bus เข้าสู่ระบบควบคุมอาคารส่วนกลาง (BMS) หรือเครือข่าย IP

ข้อมูลทางเทคนิคและข้อกำหนดของสายบัสที่ควรรู้

• แรงดันบัสประมาณ 16V DC และกระแสรวมไม่เกิน 250 mA
• ความยาวสายรวมบนบัสไม่เกินประมาณ 300 เมตร เมื่อใช้สายขนาด 1.5 mm²
• ความเร็วในการส่งข้อมูลประมาณ 1,200 bit/s ซึ่งแม้จะดูช้าเมื่อเทียบกับเครือข่ายคอมพิวเตอร์ แต่ทนทานต่อสัญญาณรบกวนทางไฟฟ้าสูงมาก
• สายบัสไม่มีขั้ว (+/-) จึงต่อสลับขั้วได้โดยไม่ช็อตหรือเสียหาย
• ความยืดหยุ่นในการเดินสาย รองรับการเดินสายทั้งแบบเส้นตรง (Line), กิ่งก้าน (Tree) และดาว (Star) หรือผสมกันได้อย่างอิสระ แต่ ห้ามเดินสายวนกลับมาบรรจบกันเป็นวงแหวน (Ring)
• สัญญาณบัส DALI ไม่จัดเป็นระบบแรงดันปลอดภัยต่ำพิเศษ (Non-SELV) ดังนั้นจึงต้องใช้สายที่มีระดับฉนวนทนแรงดันไฟบ้านได้ โดยทั่วไปนิยมใช้สายไฟ 5 แกน (L, N, E สำหรับไฟหลัก และ DA, DA สำหรับสัญญาณบัส) เดินควบคู่กันในท่อร้อยสายเดียว

การประยุกต์ใช้งานระบบ DALI ในอาคารและโรงงานอุตสาหกรรม

• สำนักงาน ใช้หรี่ไฟโซนริมหน้าต่างตามแสงธรรมชาติ ตั้งฉากแสงในห้องประชุม และใช้ DT8 ปรับอุณหภูมิสีตามช่วงเวลา
• โรงแรมและร้านค้า สร้างบรรยากาศด้วยฉากแสง ส่องเน้นสินค้าเป็นกลุ่ม และใช้แทรคไลท์ DALI ที่กำหนดที่อยู่ให้สปอตไลท์แต่ละดวงได้
• โรงพยาบาล ใช้เลียนแบบแสงธรรมชาติเพื่อช่วยฟื้นฟูผู้ป่วย และทดสอบระบบไฟฉุกเฉินอัตโนมัติ
• โรงงานและคลังสินค้า ใช้หรี่โคมไฮเบย์เมื่อไม่มีคนในช่องทางเดิน แบ่งโซนตามสายการผลิต และตั้งเวลาปิดอัตโนมัติหลังเลิกงาน

แนวทางการวางระบบ DALI และการเชื่อมต่อเข้ากับระบบ BMS

DALI เป็นโปรโตคอลควบคุมแสงสว่างระดับภาคสนาม ไม่ใช่ BMS ส่วน BMS ใช้โปรโตคอลอย่าง BACnet, Modbus หรือ KNX เพื่อดูแลระบบอื่น ๆ ทั้งอาคาร การเชื่อมทั้งสองระบบจึงต้องใช้ DALI Gateway เป็นตัวกลาง แนวทางการวางระบบ มีดังนี้

• ตกลงกันก่อนว่าต้องการอะไร ระบุให้ชัดว่าแต่ละพื้นที่ต้องการแค่เปิด-ปิด ต้องหรี่แสงได้ ต้องเปิด-ปิดตามการเคลื่อนไหวของคน หรือต้องปรับสีแสงได้ เพราะความต้องการนี้จะเป็นตัวกำหนดว่าต้องใช้อุปกรณ์แบบไหน
• อย่าใส่อุปกรณ์จนเต็มสาย สาย DALI หนึ่งเส้นรองรับไดรเวอร์โคมได้สูงสุด 64 ตัว แต่ไม่ควรใช้จนเต็ม ควรเหลือที่ว่างไว้สำหรับเพิ่มโคมในอนาคต
• แบ่งสายตามชั้นหรือโซน ไม่ควรใช้สายเดียวคุมทั้งอาคาร ควรแยกเป็นหลายสายตามชั้นหรือพื้นที่ใช้งาน เมื่อสายไหนมีปัญหา จะได้ไม่กระทบโซนอื่น และตรวจหาจุดเสียได้ง่ายขึ้น
• กำหนดว่าจะส่งข้อมูลอะไรขึ้น BMS เช่น ไฟดวงไหนเปิดหรือปิดอยู่ หรี่ไว้กี่เปอร์เซ็นต์ หรือดวงไหนเสีย เพื่อให้ฝ่ายดูแลอาคารเห็นข้อมูลที่ต้องใช้จริง
• ทดสอบระบบและเก็บเอกสารให้ครบ หลังติดตั้งเสร็จ ต้องทดสอบว่าทุกคำสั่งทำงานถูกต้อง แล้วเก็บผังที่อยู่ของโคมแต่ละดวง การแบ่งกลุ่ม และไฟล์สำรองการตั้งค่าไว้ เพื่อให้ซ่อมหรือเปลี่ยนอุปกรณ์ในอนาคตได้ง่าย

ปรึกษาและติดตั้งระบบควบคุมไฟอัจฉริยะ DALI กับ BOVIGA

ถ้ากำลังวางแผนนำระบบ DALI มาใช้ในอาคารหรือโรงงาน BOVIGA (บริษัท บ็อกซ์ ไบรท์ กรุ๊ป จำกัด) มีทีมผู้เชี่ยวชาญที่ช่วยออกแบบระบบแสงสว่าง เลือกโคมไฟ LED และอุปกรณ์ควบคุมให้เหมาะกับแต่ละพื้นที่ ตั้งแต่การวางโซนไปจนถึงการเชื่อมต่อกับระบบจัดการอาคาร สามารถติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ Line: @boviga หรือโทร 02-114-3656

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

DALI คืออะไร ต่างจากสวิตช์ไฟทั่วไปอย่างไร

DALI คือระบบควบคุมไฟแบบดิจิทัลที่สั่งงานโคมได้ทีละดวงหรือเป็นกลุ่ม หรี่แสงได้ ตั้งฉากแสงได้ และแจ้งเตือนเมื่อโคมเสีย ส่วนสวิตช์ทั่วไปทำได้แค่เปิดและปิด

โคมไฟ LED ที่ใช้อยู่ ต่อเข้าระบบ DALI ได้เลยไหม

ได้เฉพาะโคมที่มีไดรเวอร์รองรับ DALI ถ้าเป็นโคมเปิดปิดธรรมดาหรือโคมระบบ 0–10V ต้องเปลี่ยนไดรเวอร์หรือเปลี่ยนเป็นโคมรุ่นที่รองรับ DALI

ควรเลือก DALI หรือ DALI-2 สำหรับอาคารใหม่

ควรเลือก DALI-2 เพราะรองรับเซนเซอร์และสวิตช์ตามมาตรฐาน และผ่านการรับรองว่าใช้อุปกรณ์ต่างยี่ห้อร่วมกันได้ จึงขยายระบบในอนาคตได้ง่ายกว่า

สายสัญญาณของ DALI จำเป็นต้องใช้สายพิเศษหรือไม่

ไม่ต้องใช้สายพิเศษ สายไม่ต้องมีชีลด์และต่อสลับขั้วได้ แต่ฉนวนต้องรองรับแรงดันไฟหลัก นิยมใช้สาย 5 แกนที่รวมสายไฟกับสาย DALI ไว้ในเส้นเดียว

DALI สามารถเชื่อมต่อกับ BMS (Building Management System) ได้ไหม

ได้ โดยใช้ DALI Gateway เป็นตัวแปลงข้อมูลไปยังระบบ BMS ผู้ดูแลอาคารจะดูสถานะไฟ สั่งงาน และรับแจ้งเตือนโคมเสียได้จากหน้าจอเดียวกับระบบอื่น ๆ